Septum nedir?
Burun boşluğunu sağ ve sol olarak ikiye ayıran bölmeye septum denir. Septum tek bir yapı değildir: ön bölümü kıkırdak, arka ve üst bölümü kemiktir. Bu iki dokunun büyüme hızları farklı olduğu için, gelişim sırasında ya da bir darbe sonrasında bölme yana doğru eğrilebilir.
Septum eğriliği hangi yakınmaları yapar?
Hafif eğrilikler çok yaygındır ve çoğu kişide hiçbir yakınmaya yol açmaz. Eğrilik hava akımını belirgin biçimde engellediğinde şu bulgular görülür:
- Tek veya iki taraflı burun tıkanıklığı; genellikle bir taraf daha belirgindir
- Ağız açık uyuma, horlama, uykuda nefes düzensizliği
- Ağız kuruluğu ve buna bağlı boğaz yakınmaları
- Tekrarlayan sinüs enfeksiyonları ve baş ağrısı
- Egzersiz sırasında nefes almada zorlanma
- Burun kanaması; eğri bölgede mukoza incelip kuruduğu için
Tıkanıklığın tek nedeni septum olmayabilir. Alerjik nezle, burun içindeki konkaların büyümesi, polip ve mukoza şişmesi benzer yakınma yapar. Bu ayrımın yapılması tedaviyi belirler; alerjiye bağlı tıkanıklık cerrahiyle geçmez.
Tanı
Değerlendirme burun içinin muayenesiyle başlar; gerektiğinde endoskopik inceleme ile arka bölümler ve konkalar görüntülenir. Bir dekonjestan sprey öncesi ve sonrası muayene, tıkanıklığın kemik-kıkırdak eğriliğinden mi yoksa mukoza şişmesinden mi kaynaklandığını ayırt etmeye yardımcı olur.
Sinüs hastalığı düşünülen olgularda tomografi istenir. Alerji şüphesinde ilgili tetkikler ve gerektiğinde alerji uzmanı görüşü alınır.
Cerrahi tedavi
Septoplasti, eğri kıkırdak ve kemik bölümlerin düzeltilmesi ya da çıkarılmasıdır. Kesiler burun içinden yapılır; dışta iz kalmaz ve burnun dış görünümü değişmez.
Gerekli olgularda aynı ameliyatta ek işlemler yapılır:
- Konka küçültme. Büyümüş konkalar hava geçişini daralttığında hacmi azaltılır; konkanın işlevi korunacak biçimde uygulanır.
- Burun valvinin desteklenmesi. Girişteki daralma tıkanıklığın nedeniyse kıkırdak greftiyle bu bölge genişletilir.
- Septorinoplasti. Hasta aynı zamanda dış görünümde değişiklik istiyorsa iki girişim birleştirilir. Bu, hastanın isteğine bağlı bir tercihtir; yalnızca nefes almak için gerekli değildir.
Cerrahi genellikle gelişim tamamlandıktan sonra planlanır. Belirgin tıkanıklık ve uyku sorunu olan çocuklarda, büyümeyi koruyan sınırlı girişimler değerlendirilebilir.
Ameliyat ve iyileşme
İşlem genel anestezi ya da uygun olgularda sedasyonla yapılır ve genellikle kısa sürer.
- Nefes almayı destekleyen silikon tüpler kullanıldığında birkaç gün içinde alınır.
- İlk günlerde burunda dolgunluk, kabuklanma ve hafif kanlı akıntı olağandır; tuzlu su spreyi ve nemlendirme önerilir.
- Günlük yaşama dönüş çoğu olguda birkaç gün içindedir.
- Nefes almadaki iyileşme, mukoza ödemi çözüldükçe 2-4 hafta içinde belirginleşir.
- Burnu sertçe silmemek ve ağır egzersizden bir süre kaçınmak istenir.
Beklenti
Septoplastinin amacı işlevseldir: hava geçişini iyileştirmek. Burnun dış biçimini değiştirmez.
Tıkanıklığın birden fazla nedeni varsa (örneğin alerji eşlik ediyorsa), cerrahi sonrası da ilaç tedavisinin sürmesi gerekebilir. Bu, ameliyatın başarısız olduğu anlamına gelmez; farklı bir mekanizmanın tedavi edilmesidir.
Değerlendirme
Burun tıkanıklığında doğru adım, nedeni ayırt etmektir. Bazı hastalarda cerrahi gerekmez; ilaç tedavisi ve alerji yönetimi yeterli olur.
Nefes almakta zorlanıyorsanız değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz; kullandığınız burun spreyleri ve varsa alerji test sonuçlarınızı getirmeniz yararlı olur.