Yüz kırıkları neden özeldir?
Yüz iskeleti yalnızca görünümü belirleyen bir çatı değildir. Gözleri korur, solunum yolunu açık tutar, dişleri taşır ve çiğneme kuvvetini dağıtır. Bu nedenle bir yüz kırığı aynı anda hem işlevi hem görünümü etkiler; tedavinin hedefi de her ikisini birlikte geri kazandırmaktır.
Yüz kırıkları en sık trafik kazaları, yüksekten düşme, spor yaralanmaları, darbe ve iş kazaları sonucunda oluşur. Son yıllarda elektrikli skuter ve benzeri hafif araç kazaları, özellikle genç yaş grubunda kafa ve yüz kırıklarının belirgin bir nedeni hâline gelmiştir.
Hangi kemikler etkilenir?
- Burun kemiği. Yüz kırıkları içinde en sık görülenidir; şekil bozukluğu ve burun tıkanıklığı bırakabilir.
- Elmacık kemiği ve göz çevresi. Elmacık kemiği kırıkları yüzde basıklık yapar. Göz çukurunun (orbita) tabanı ve iç duvarı incedir; kırıldığında göz küresi geriye veya aşağıya kayabilir.
- Üst çene. Yer değiştirme derecesine göre sınıflandırılır; kapanış bozukluğu ve yüz orta hattında düzensizlik yapar.
- Alt çene ve çene eklemi. Kapanışı doğrudan bozar; ağız açmada kısıtlılık ve alt dudakta uyuşukluk eşlik edebilir.
- Alın kemiği ve frontal sinüs. Beyin ve göz sinirleriyle komşuluğu nedeniyle ayrı bir dikkat gerektirir.
- Kafatası ile birlikte olan ağır yaralanmalar. Birden çok bölgenin aynı anda kırıldığı bu tablolarda tedavi çok branşlı yürütülür.
Hangi durumlar acildir?
Aşağıdaki bulgular vakit kaybetmeden hastaneye başvurmayı gerektirir:
- Görmede azalma, çift görme veya göz hareketlerinde kısıtlılık
- Solunum güçlüğü
- Burundan ya da kulaktan berrak, su gibi sıvı gelmesi
- Durdurulamayan kanama
- Bilinç bulanıklığı, şiddetli baş ağrısı, tekrarlayan kusma
- Dişlerin birbirine oturmaması ya da ağzı açamamak
Belirtiler
Kırığın yerine göre şu bulgular görülür: yüzde şişlik ve morarma, göz çevresinde kanama, elmacık bölgesinde çökme, yanak ve üst dudakta uyuşukluk, diş kapanışında değişiklik, ağız açıklığında kısıtlılık, burunda şekil değişikliği ve tıkanıklık.
Şişlik ilk günlerde asıl şekil bozukluğunu gizleyebilir. Bu nedenle ödem geriledikten sonra yapılan yeniden değerlendirme, tedavi planının doğru kurulması açısından önemlidir.
Tanı
Muayenede yüz simetrisi, göz hareketleri, cilt duyusu, diş kapanışı ve ağız açıklığı sistematik olarak değerlendirilir.
Görüntülemede ince kesitli bilgisayarlı tomografi ve üç boyutlu yeniden yapılandırma esastır; kırık hatlarını, parça sayısını ve yer değiştirme miktarını gösterir. Göz çukurunu ilgilendiren kırıklarda göz hekimi değerlendirmesi, çene kırıklarında kapanışın ayrıntılı incelenmesi tedavi kararını belirler.
Tedavi
Her kırık ameliyat gerektirmez. Yer değiştirmemiş, kapanışı ve göz işlevini bozmayan kırıklar yakın takip, yumuşak gıda ve ağrı kontrolüyle iyileşebilir.
Cerrahi kararı; parçaların yer değiştirmesi, diş kapanışında bozulma, göz bulguları, solunum güçlüğü veya belirgin asimetri varlığında verilir.
- Zamanlama. Girişim genellikle ödemin gerilemesinden sonra, kemik kaynaması başlamadan önceki dönemde planlanır. Göz ve solunumu tehdit eden durumlar bu sıralamanın dışındadır ve öne alınır.
- Kesiler. Ağız içi ve doğal kıvrımlar (kaş, göz kapağı içi, saç çizgisi) kullanılarak iz görünür yerlerden uzak tutulur.
- Sabitleme. Kırık parçaları anatomik konumuna getirilip manyetik rezonans görüntülemeyle uyumlu titanyum plak ve vidalarla tespit edilir.
- Göz çukuru onarımı. Kırılan ince duvarlar uygun implant veya kemik greftiyle yeniden oluşturulur; amaç göz küresinin konumunu ve hareketini korumaktır.
- Çene kırıkları. Doğru kapanış referans alınır; gerektiğinde bir süre elastik bağlar veya ark çubuğu kullanılır.
- Çocuklarda yaklaşım. Büyüme sürdüğü için tedavi daha korunmacıdır; uygun olgularda eriyebilen plaklar kullanılır ve yüz gelişimi uzun süre izlenir.
İyileşme
Ödem ilk bir-iki hafta içinde belirgin biçimde azalır. Bu dönemde yumuşak ya da sıvı gıdayla beslenilir ve ağız bakımına özen gösterilir.
Üst çene ve göz çukuru kırıklarında burnu sertçe silmemek, hapşırırken ağzı açık tutmak gibi basit önlemler önemlidir; aksi hâlde hava, dokular arasına kaçabilir. Kemik iyileşmesi genellikle altı hafta içinde büyük ölçüde tamamlanır, ancak duyu değişiklikleri ve son ödemin çözülmesi daha uzun sürebilir.
Geç dönem düzeltmeler
Kırığın kaynadığı ancak yanlış konumda iyileştiği durumlarda yüzde asimetri, göz küresinde içe çökme, kapanış bozukluğu veya burunda şekil bozukluğu kalabilir.
Bu tablolar ikincil rekonstrüksiyonla düzeltilebilir: kaynamış kemiğin planlı biçimde yeniden kesilmesi, kemik grefti, göz çukurunun yeniden oluşturulması ve gerekirse ortognatik cerrahi. Üç boyutlu planlama, geç dönem düzeltmelerinde doğruluğu belirgin biçimde artırır.
Değerlendirme
Yüz kırıklarında sonucu belirleyen iki şey vardır: kırığın doğru haritalanması ve girişimin doğru zamanda yapılması. Görünüşte benzer iki kırık, farklı işlevsel riskler taşıyabilir.
Geçirdiğiniz bir yaralanma sonrası yüzünüzde şekil değişikliği, uyuşukluk veya kapanış sorunu varsa; ister yeni ister eski bir kırık olsun, değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz.