Ortognatik cerrahi nedir?
Ortognatik cerrahi, üst ve alt çenenin birbirine ve kafa tabanına göre konumunu düzelten cerrahi tedavinin adıdır. Amaç yalnızca dişlerin dizilimi değil, çenelerin iskelet olarak doğru yere yerleştirilmesidir.
Bu ayrım tedavinin özünü oluşturur. Sorun dişlerin birbirine göre duruşundan kaynaklanıyorsa çözüm ortodontiktir. Ancak dişleri taşıyan kemiklerin kendisi geride, önde ya da asimetrik konumlanmışsa dişleri hareket ettirmek yeterli olmaz; çenenin konumunun değiştirilmesi gerekir.
Düzeltme, çiğneme ve ısırma gibi işlevleri iyileştirirken yüz profilinde de dengeli bir değişim getirir. Ancak ortognatik cerrahi bir estetik girişim değildir: öncelikli hedefi işlevdir, estetik iyileşme bunun doğal sonucudur.
Hangi durumlarda düşünülür?
- Alt çenenin geride kalması; buna bağlı çene ucu yetersizliği ve profil basıklığı
- Alt çenenin öne çıkması; alt dişlerin üst dişlerin önünde kapanması
- Üst çenenin az gelişmesi ya da aşırı büyümesi
- Ön dişlerin hiç temas etmediği açık kapanış
- Yüzün sağ ve sol yarısı arasında belirgin asimetri
- Çiğneme, ısırma, yutma ve konuşmada zorlanma
- Ağız açıkken nefes alma alışkanlığı ve uyku apnesi
- Bazı doğumsal ve sendromik anomalilerin parçası olan ağır çene bozuklukları
Bu bulguların varlığı tek başına ameliyat kararı anlamına gelmez. Bazı olgularda ortodontik tedavi tek başına yeterlidir; karar, iskelet yapının ölçümlerle değerlendirilmesinden sonra verilir.
Tanı ve planlama
Değerlendirme klinik muayene ile başlar: çene kapanışı, diş ilişkileri, ağız açıklığı, çene eklemi ve yüz simetrisi incelenir.
Planlama için kullanılan yöntemler:
- Sefalometrik radyografi. Yan kafa filmi üzerinden yapılan ölçümlerle çenelerin kafa tabanına göre konumu sayısal olarak belirlenir.
- Üç boyutlu görüntüleme. Gerekli olgularda BT ile çenelerin ve çene ekleminin üç boyutlu geometrisi değerlendirilir.
- Diş modelleri ve model cerrahisi. Ağız içi ölçülerden hazırlanan modeller üzerinde planlanan hareket önce laboratuvarda uygulanır.
- Sanal cerrahi planlama. Ameliyat dijital ortamda önceden gerçekleştirilir; hareket miktarları ve kapanış bu planlamayla doğrulanır.
- Isırma plakları (splint). Planlanan konumu ameliyat sırasında kılavuzlayan, hastaya özel hazırlanan apareylerdir.
Yüz değerlendirilirken üst yüz, orta yüz ve alt yüz yükseklikleri ile bu bölümlerin ön-arka ve sağ-sol eksendeki ilişkileri birlikte ele alınır. Yüz bir bütün olarak okunur; tek bir ölçüye göre karar verilmez. Yüz anatomisi hem toplumlar hem de kişiler arasında farklılık gösterdiği için plan her hastaya özgüdür.
Ortodontik hazırlık neden gerekir?
Ortognatik cerrahi, ortodontist ile plastik cerrahın ortak yürüttüğü bir tedavidir.
Ameliyat öncesinde dişlerin dizilimi ve eğimleri düzeltilir; böylece çeneler yeni konumuna geldiğinde dişler doğru şekilde kapanabilir. Ameliyat sonrasında kapanışın ince ayarı için tedavi bir süre daha sürdürülür.
Bu hazırlığın deneyimli bir ekip tarafından yapılması önemlidir. İskeletten kaynaklanan bir kapanış bozukluğu yalnızca dişler hareket ettirilerek düzeltilmeye çalışıldığında, temeldeki sorun yerinde kaldığı için dişler zamanla eski konumlarına döner; kökler aşırı zorlanır, diş etlerinde çekilme görülebilir ve sonuç hem işlev hem görünüm açısından yetersiz kalır. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce cerrahi gereksinimin belirlenmesi, sonradan düzeltmeye çalışmaktan çok daha kolaydır.
Cerrahi yöntemler
Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Hangi çeneye girişim yapılacağı, planlanan hareketin yönü ve miktarı ölçümlerle önceden belirlenir.
- Le Fort I osteotomisi. Üst çene, diş kökleri seviyesinin üzerinden serbestleştirilerek planlanan konuma taşınır.
- Çift taraflı sagittal split osteotomisi. Alt çene, her iki yanda kontrollü biçimde ayrılarak öne, geriye ya da simetriyi düzeltecek yönde yerleştirilir.
- Genioplasti. Çene ucu kemiği ayrı olarak konumlandırılarak profil dengesi tamamlanır.
Gerektiğinde bu girişimler aynı ameliyatta birlikte uygulanır. Kesiler ağız içinden yapıldığı için yüzde iz kalmaz. Çeneler yeni konumlarında, manyetik rezonans görüntülemeyle uyumlu titanyum plak ve vidalarla sabitlenir; ağız içindeki dikişler kendiliğinden erir.
Üst çene ameliyatı sırasında burun tabanı ve septumla ilgili sorunlar aynı seansta değerlendirilebilir. Alt çene ameliyatında bu bölgeden geçen duyu siniri özenle korunur; buna bağlı olarak alt dudak ve çenede geçici uyuşukluk görülebilir, kalıcı olması beklenen bir durum değildir.
Zamanlama
Ortognatik cerrahi, kural olarak büyüme tamamlandıktan sonra planlanır; bu genellikle 17-18 yaşlardan sonrasına denk gelir. Büyüme sürerken yapılan düzeltme, çenelerin gelişimiyle birlikte yeniden bozulabilir.
Sendromik anomaliler, ağır solunum sorunları veya belirgin işlev kaybı olan olgularda daha erken girişim gerekebilir. Bu kararlar, deneyim ve çok branşlı bir değerlendirme gerektirir.
Ameliyat sonrası süreç
- Hastanede kalış süresi genellikle 2-3 gündür.
- Yüzdeki ödem ilk günlerde en belirgindir, sonrasında kademeli olarak azalır.
- İlk dönemde sıvı ve yumuşak gıdayla beslenilir; ağız bakımı bu süreçte özellikle önemlidir.
- Kapanışın istenen konumda iyileşmesi için bir süre elastik bağlar kullanılır.
- Kemik iyileşmesinin büyük ölçüde tamamlanması 3-4 ay alır; ödemin tümüyle çözülmesi de bu süreye yayılır.
Süreler hastanın yaşına, uygulanan girişime ve iyileşme hızına göre değişir. İzlem, ortodontik tedavi tamamlanana kadar birlikte sürdürülür.
Değerlendirme
Ortognatik cerrahi kararı; ölçüm, görüntüleme ve ortodontik değerlendirmenin birlikte okunmasıyla verilir. Aynı görünen iki kapanış bozukluğu farklı tedavi gerektirebilir.
Çene kapanışınız veya yüz profilinizle ilgili bir sorunuz varsa değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz.